VAKA ÇALIŞMASI

Trabzon: Buz Altında İki Su Alma Yapısı

Trabzon, Türkiye

Temel bilgiler

Kullanım alanı: İçme Suyu
Ülke: Türkiye
Proje tipi: Yeni yapım
Tasarım debisi: 105 l/s ve 150 l/s
Model: 3 x ADENCO-45-1 ve 3 x ADENCO-70-0.75
Izgara sayısı: 6
Malzeme: 304 paslanmaz çelik, koruma barlı
İşveren: TISKI (Trabzon Su ve Kanalizasyon İdaresi)

Genel bakış

Doğu Karadeniz yaylalarındaki bir su idaresinin herhangi bir su alma ızgarası hakkında sorduğu ilk soru, kışın ne yaptığıdır. Buradaki nehir su alma yapıları vadilerin yükseklerinde yer alır, savak arkasındaki havuz haftalarca donar ve donarak kapanan bir ızgara, birisi müdahale edene kadar köyün su teminini keser. Bu sayfa, Trabzon su temin şebekesinde iki farklı sahada, her biri kendi nehri üzerinde bulunan ve o mevsimin ortasında fotoğraflanan iki ayrı su alma yapısını ele alıyor.

İlk su alma yapısı, koruma barlarının arkasındaki üç ADENCO-45-1 ızgarası üzerinden 105 l/s su alır. Fotoğraflarda nehir, donmuş nehir kıyıları arasından akar; ızgara yüzeyi buz ve kar tabakasının altında kalır, alt kenarda kama teli görünür ve su bu tabakanın altından geçerek besleme kanalına ilerler.

İkincisi, yine koruma barları ile donatılmış üç adet ADENCO-70-0.75 ızgara ile 150 l/s alıyor. Ocak 2020'de savak arkasındaki havuz kaskatı bir buz tabakasıydı ve duvarlar boyunca kar birikmişti; bu sırada ızgara yüzeyinden kanala bir su tabakası geçiyordu. Karın daha derin olduğu sonraki bir ziyarette ise kanal, kar yığınlarının altında dolu ve koyu bir şekilde akıyordu. Her iki su alma yapısında da ızgara, her kış ziyaretinde su almaya devam etti; açılacak bir yıkama kapağı olmadan ve buzdan kurtarmak için vadiye kimse gönderilmeden.

Bunun sebebi, suyun alındığı yerdir. Coanda ızgarası, memba tarafındaki durgun havuzdan değil, savak kretini aşan hareketli su tabakasından beslenir; bu yüzden havuz yüzeyindeki buz ona ulaşmaz. Izgara yüzeyi boyunca hareket eden su, hareketini sürdürdüğü sürece donmaz; en soğuk gecelerde buz kama telinin üzerinde köprü oluşturduğunda ise akış alttan devam eder ve sıcaklık yükseldikçe ızgara yüzeyini yeniden açar. Aynı davranış, Norveç'teki Coanda su alma yapılarında dört kış boyunca ölçülmüştür.

Galerideki ilk iki fotoğraf 105 l/s'lik su alma yapısına aittir. Sonraki üçü, farklı bir sahadaki farklı bir yapı olan 150 l/s'lik su alma yapısına aittir: önce Ocak 2020'de, ardından karın daha derin olduğu sonraki ziyarette.